टोकियो/जापान । जापानमा जनसङ्ख्या तीव्र गतिमा घट्दै गएको छ, जसले देशको आर्थिक तथा सामाजिक संरचनामा गहिरो असर पार्ने संकेत गरेको छ। सन् २०२४ को जन्मदर ७ लाखभन्दा कम हुन सक्ने आँकलन गरिएको छ, जुन जापानको भविष्यका लागि ठूलो चिन्ताको विषय बन्न पुगेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, जनसङ्ख्या घट्दै जाँदा २०३० सम्ममा डिपार्टमेन्ट स्टोर, बैंकहरू, तथा अन्य महत्वपूर्ण सेवाहरू हराउने सम्भावना छ। यद्यपि, अधिकांश जापानी नागरिकहरूले यो परिवर्तनले ल्याउने गहिरो प्रभाव अझै राम्रोसँग बुझेका छैनन्।

कामदारको सङ्ख्या २०४० सम्म ४०% ले घट्ने

स्वतन्त्र प्रशासनिक संस्था श्रम नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण संगठनका अनुसार, खनिज तथा निर्माण उद्योगमा सन २०१७ देखि २०४० सम्म करिब ४०% ले रोजगार घट्नेछ। यसले निर्माण क्षेत्रलाई मात्र नभई समग्र अर्थतन्त्रमा ठूलो असर पार्नेछ।

यसैगरी, जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयद्वारा सञ्चालित ‘श्रम आर्थिक प्रवृत्ति सर्वेक्षण’ ले देखाएको छ कि २०१२ देखि नै निर्माण क्षेत्रमा श्रमिक अभाव बढ्दै गएको छ। सन् २०२० मा निर्माण क्षेत्रको श्रम अभाव सूचक ४६ बिन्दुमा पुगेको थियो, जुन अन्य उद्योगहरूको औसत सूचक भन्दा २२ बिन्दुले उच्च थियो।

निर्माण क्षेत्रमा वृद्ध कामदारहरूको उच्च अनुपात

हाल जापानको निर्माण क्षेत्रमा वृद्ध श्रमिकहरूको अनुपात निकै उच्च छ। सन् २०२१ मा, ५५ वर्षभन्दा माथिका श्रमिकहरू ३५.५% पुगेका छन्, जुन कुल निर्माण कामदारहरूको झण्डै एक-तिहाइ हो। यसको उल्टो, २९ वर्षभन्दा कम उमेरका श्रमिकहरू मात्र १२% छन्, जसले भविष्यमा श्रम अभाव झन् चर्को हुने संकेत गर्दछ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, ६० वर्षभन्दा माथिका २५.७% अनुभवी श्रमिकहरू आउँदो १० वर्षभित्र अवकाशमा जानेछन्, जसका कारण निर्माण क्षेत्रमा लामो समयसम्म सिकाइएका सीपहरू हराउने सम्भावना छ।

भविष्यका चुनौतीहरू र समाधानका उपायहरू

जनसङ्ख्या घट्दै जाँदा, जापानले निर्माण, वित्त, ढुवानी, स्वास्थ्य सेवा जस्ता क्षेत्रमा ठूलो असर भोग्नेछ। अबको मुख्य चुनौती भनेको यी अभावहरूलाई कसरी प्रविधि, नीति सुधार तथा कार्यबल व्यवस्थापनमार्फत समाधान गर्ने भन्ने हो।

विशेषज्ञहरूका अनुसार, स्वचालन (Automation), रोबोटिक्स, प्रविधिमा आधारित नवीन समाधान, र विदेशबाट श्रमिक ल्याउने नीति जापानको श्रम अभावलाई हल गर्न सक्ने उपायहरू हुन सक्छन्।

सरकारले पनि युवा पुस्तालाई निर्माण तथा अन्य सीपमूलक क्षेत्रमा आकर्षित गर्न नीति परिवर्तन गर्ने, चंद जागिरको सुरक्षालाई मजबुत बनाउने, र आधुनिक प्रविधिको प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्ने योजनाहरू अघि सार्नु आवश्यक छ।