टोकियो,जापान। जापानमा लामो समयदेखि बहसको विषय बनेको आपतकालीन गर्भनिरोधक औषधि (मर्निङ–आफ्टर पिल) अब चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सन बिनानै उपलब्ध हुने भएको छ। फेब्रुअरी महिनादेखि महिलाहरूले यो औषधि सिधै ड्रगस्टोर (फार्मेसी) बाट किन्न सक्नेछन्। यसअघि सन् २०११ देखि यो औषधि प्रयोग गर्न चिकित्सकसँग परामर्श गरी प्रेस्क्रिप्सन अनिवार्य थियो।

जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयले मर्निङ–आफ्टर पिलको प्रयोगलाई सन् २०११ मा मात्र अनुमति दिएको थियो। अन्य विकसित मुलुकहरूमा यसअघि नै सुरक्षित रूपमा प्रयोग हुँदै आएको भए पनि जापानमा चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सन अनिवार्य गरिँदा समयमै औषधि पाउन कठिनाइ हुने आलोचना हुँदै आएको थियो। आपतकालीन गर्भनिरोधक औषधि सामान्यतया यौन सम्पर्कपछि अधिकतम ७२ घण्टाभित्र प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले समय निकै संवेदनशील मानिन्छ।

नयाँ व्यवस्थाअनुसार अब कुनै उमेर सीमा वा अभिभावकको अनुमति आवश्यक पर्ने छैन। यसले किशोरीहरूलाई समेत आफ्नो यौन गतिविधि परिवारलाई नखुलाइकन औषधि प्रयोग गर्ने सुविधा दिनेछ। यो कदमलाई महिलाको प्रजनन स्वास्थ्य अधिकारको हिसाबले महत्वपूर्ण प्रगति मानिएको छ।

तर यससँगै केही कडाइ पनि कायम गरिएको छ। पहिलो, औषधिको मूल्य सस्तो छैन। अस्का फार्मास्युटिकल्सद्वारा उत्पादन गरिएको ‘नोरलेभो’ नामक मर्निङ–आफ्टर पिलको मूल्य ७,४८० येन तोकिएको छ। जापानी उपभोक्ताका लागि यो मूल्य केही महँगो महसुस हुनसक्ने बताइएको छ।

दोस्रो, यो औषधि अनलाइन वा डेलिभरीमार्फत किन्न पाइने छैन। ग्राहक स्वयं फार्मेसीमा उपस्थित भएर मात्र किन्नुपर्नेछ। यसले गोपनीयता चाहने महिलाका लागि केही असहज अवस्था सिर्जना गर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

तेस्रो र सबैभन्दा विवादास्पद व्यवस्था भनेको—औषधि किनेपछि त्यसलाई फार्मेसीमै, फार्मासिस्टको उपस्थितिमा सेवन गर्नुपर्ने नियम हो। यसले महिलालाई औषधि पहिले नै किनेर घरमा राख्ने सुविधा दिनेछैन। भविष्यमा फेरि आवश्यकता परे पुनः फार्मेसीमै जानुपर्ने बाध्यता हुनेछ। साथै, फार्मेसीमा पर्याप्त कर्मचारी नभए औषधि उपलब्ध गराउन कठिनाइ हुने सम्भावना पनि देखिएको छ।

यद्यपि यी सीमितताका बाबजुद पनि, मर्निङ–आफ्टर पिल प्रेस्क्रिप्सन बिना उपलब्ध हुनु जापानमा महिलाको स्वास्थ्य अधिकार विस्तारतर्फको ठूलो कदम मानिएको छ। जापानी भाषामा आपतकालीन गर्भनिरोधकलाई ‘किंक्यू हिनिन्याकु’ र मर्निङ–आफ्टर पिललाई ‘आफुता पिरु’ भनिन्छ। अस्का फार्मास्युटिकल्सले नोरलेभोसम्बन्धी जानकारी अंग्रेजी, चिनियाँ तथा सरल चिनियाँ भाषामा पनि उपलब्ध गराएको जनाएको छ।