नेपाल-जापान कुटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाको ७० औँ वर्षगाँठको अवसरमा,जापानको औपचारिक भ्रमणमा रहनुभएका नेपालका सम्माननीय राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललाई,टोकियोमा हिजो जापान सरकारले ‘गार्ड अफ अनर’प्रदान गरेको छ । के हो त यो सम्मान ? अनि यसले कस्तो अर्थ राख्दछ त ?

जापान सरकारले विदेशी राष्ट्रप्रमुख, सरकार प्रमुख वा अत्यन्त उच्च तहका विशिष्ट अतिथिलाई प्रदान गर्ने गार्ड अफ अनर (Guard of Honor) केवल एक औपचारिक सैनिक कार्यक्रम मात्र होइन, यो जापानी कूटनीतिक संस्कृतिको गहिरो अभिव्यक्ति हो। अनुशासन, परम्परा र प्रोटोकललाई अत्यन्त महत्व दिने जापानी राज्य व्यवस्थामा गार्ड अफ अनर दिनु भनेको सम्बन्धित राष्ट्र र त्यसको नेतृत्वप्रति व्यक्त गरिने सर्वोच्च सम्मान हो।

गार्ड अफ अनर प्रायः राजकीय वा औपचारिक भ्रमणका अवसरमा प्रदान गरिन्छ। यस क्रममा पूर्ण पोशाकमा सुसज्जित (Japan Self-Defense Forces) आत्मरक्षा बलका सैनिकहरू राष्ट्रिय झण्डासहित पङ्क्तिबद्ध उभिन्छन्। अतिथि राष्ट्रको राष्ट्रिय गान र जापानको राष्ट्रिय गान बजाइन्छ, सैनिक सलामी दिइन्छ र पाहुनालाई औपचारिक निरीक्षणको अवसर प्रदान गरिन्छ। सतहमा हेर्दा यो एउटा अनुशासित सैनिक समारोह जस्तो देखिए पनि यसको भित्री अर्थ अत्यन्त गहिरो हुन्छ।

कूटनीतिक दृष्टिले गार्ड अफ अनरको महत्व बहुआयामिक छ। पहिलो, यो राष्ट्र–राष्ट्रबीचको सम्मानको स्पष्ट संकेत हो। जापानले सबै विदेशी पाहुनालाई यस्तो सम्मान दिँदैन। यसले सम्बन्धित देशलाई जापानले विशेष स्थानमा राखेको छ भन्ने सन्देश दिन्छ। दोस्रो, यो द्विपक्षीय सम्बन्धको स्तर मापन गर्ने सूचक पनि हो। कसलाई, कुन स्तरमा र कुन अवसरमा गार्ड अफ अनर दिइयो भन्ने कुराले मित्रता, विश्वास र रणनीतिक महत्वलाई संकेत गर्छ।

तेस्रो, गार्ड अफ अनर केवल पाहुनालाई लक्षित कार्यक्रम होइन। यो जापानी जनतासमक्ष दिइने आन्तरिक सन्देश र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई पठाइने कूटनीतिक संकेत पनि हो। जापानले कुन देशसँग आफ्नो सम्बन्धलाई प्राथमिकतामा राखिरहेको छ भन्ने कुरा यस्तो समारोहमार्फत सहजै बुझ्न सकिन्छ। चौथो, यसमा जापानको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक चेतना मिसिएको हुन्छ। यहाँ औपचारिकता केवल देखावटी प्रक्रिया होइन, राज्यको चरित्र र अनुशासनको परिचायक हो।

नेपाली सन्दर्भमा हेर्दा, जापानले नेपालका राष्ट्रपति वा प्रधानमन्त्रीलाई गार्ड अफ अनर प्रदान गर्नु अत्यन्त अर्थपूर्ण हुन्छ। यसले नेपाल–जापान सम्बन्धलाई जापानले सम्मानित र औपचारिक साझेदारीका रूपमा स्वीकार गरेको संकेत दिन्छ। साथै, नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत र कूटनीतिक पहिचानलाई समेत बलियो बनाउँछ। यस्तो सम्मान भविष्यका सहकार्य, विकास सहयोग र आपसी विश्वासका लागि सकारात्मक आधार बन्न सक्छ।

जापानको गार्ड अफ अनर कुनै साधारण औपचारिकता होइन। यो प्रभावशाली कूटनीतिक भाषा हो, जसले सम्मान, मित्रता र दीर्घकालीन सम्बन्धप्रतिको प्रतिबद्धता एकै साथ अभिव्यक्त गर्छ। जापान जस्तो प्रोटोकलमा संवेदनशील देशबाट यस्तो सम्मान प्राप्त हुनु आफैंमा कूटनीतिक सफलताको संकेत मान्ने गरिन्छ।