जापानको ओकिनावास्थित नाहा सहरमा बस्दै आएका राहुल कुमार साहको जीवनमा पटक–पटक यस्ता मोड आए, जहाँबाट उनको यात्रा समाप्त हुन सक्थ्यो। पहिलोपटक जापानको विद्यार्थी भिसा अस्वीकृत भयो। जापान आएपछि नियमविपरीत निर्धारित समयभन्दा बढी काम गर्दा भिसा नवीकरण हुन सकेन र करिब १८ महिना पढाइ रोकियो। त्यसपछि अर्को शैक्षिक संस्थामा भर्ना भए पनि बीचमै कलेज छोड्नुपर्ने अवस्था आयो।

तर राहुलले हरेक बन्द ढोकापछि अर्को बाटो खोजे। आफ्ना गल्ती स्वीकार गरे, त्यसबाट पाठ सिके र पुनः पढाइमा फर्किए। आज उनी ओकिनावा विश्वविद्यालयको चौथो वर्षमा अध्ययनरत छन्, प्रतिष्ठित रोटरी योनेयामा छात्रवृत्ति प्राप्त गरिरहेका छन् र “रक्तदान जीवनदान” भन्ने सन्देशसहित जापानका सबै ४७ प्रिफेक्चरलाई जोड्ने अभियानमा सक्रिय छन्।

उनको अभियानले जापानमा बस्ने विदेशीलाई रक्तदानमा सहभागी गराउनुका साथै जापानी समाजमा नेपाली समुदायको सकारात्मक छवि निर्माण गर्न पनि महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याइरहेको छ।

धनुषादेखि ओकिनावासम्म
धनुषाको विदेह नगरपालिकामा एक सामान्य मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएका राहुल परिवारका माइलो छोरा हुन्। परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्न उनका बुबाले दस वर्षभन्दा बढी समय वैदेशिक रोजगारीमा बिताए। बुबाको मेहनत र त्यागले राहुललाई सानैदेखि जिम्मेवारी र संघर्षको अर्थ बुझायो।

परिवारका धेरै सदस्य चिकित्सा क्षेत्रमा आबद्ध भएकाले राहुल डाक्टर वा इन्जिनियर बनून् भन्ने बुबा र काकाहरूको चाहना थियो। उनी पढाइमा पनि राम्रो थिए। तर राहुलको रुचि चिकित्सा वा इन्जिनियरिङभन्दा व्यवसाय, व्यवस्थापन र मानिस तथा समाजलाई बुझ्ने विषयमा बढी थियो।

कक्षा १० सम्म जनकपुरमा अध्ययन गरेका उनले काठमाडौँको ट्रिनिटी इन्टरनेसनल कलेजमा पूर्ण छात्रवृत्तिमा कक्षा ११ र १२ पूरा गरे। त्यसपछि विदेशमा अध्ययन गर्ने सपना पछ्याउँदै जापान आउने तयारी सुरु गरे।

पहिलो प्रयासमै भिसा अस्वीकृत
राहुलले सन् २०१८ को जुलाई सत्रका लागि जापानमा अध्ययन गर्न आवेदन दिएका थिए। योग्यताको प्रमाणपत्रसमेत आएपछि जापान जाने तयारी लगभग पूरा भएको थियो। तर नेपालस्थित जापानी दूतावासको अन्तर्वार्तापछि उनको विद्यार्थी भिसा अस्वीकृत भयो।

सँगै आवेदन दिएका साथीहरू जापान आए, तर राहुल नेपालमै रोकिनुपर्‍यो। भविष्यका योजना अचानक रोकिँदा उनी निराश भए। यद्यपि उनले हार मानेनन्। जापानका लागि आवेदन दिएको शैक्षिक परामर्श केन्द्रमै काम गर्न थाले र त्यहीँबाट जीवनको पहिलो पारिश्रमिक प्राप्त गरे।

करिब एक वर्षपछि उनले पुनः आवेदन दिए। दोस्रो प्रयासमा भिसा स्वीकृत भयो र सन् २०१९ को मे महिनामा, करिब १९–२० वर्षको उमेरमा उनी जापान आइपुगे।

“पहिलोपटक भिसा अस्वीकृत हुँदा यात्रा समाप्त भएको जस्तो लागेको थियो। तर अहिले फर्केर हेर्दा त्यो एक वर्षले मलाई काम, जिम्मेवारी र मानिससँग व्यवहार गर्ने धेरै कुरा सिकायो,” राहुल भन्छन्।

आफ्नै गल्तीले रोकिएको पढाइ
जापान आएपछि राहुलले जापानी भाषा विद्यालयमा अध्ययन सुरु गरे। करिब एक महिनापछि एउटा स्टेक हाउस रेस्टुरेन्टमा आंशिक काम पाए। जापान आएको झन्डै सात वर्षसम्म पनि उनी सोही रेस्टुरेन्टमा काम गरिरहेका छन्।

तर सन् २०२० मा उनको जीवनमा ठूलो समस्या आयो। विद्यार्थीले अनुमति पाएको हप्तामा २८ घण्टाभन्दा बढी काम गरेका कारण उनको भिसा नवीकरण हुन सकेन। त्यो आफ्नै गल्ती भएको राहुल खुलेर स्वीकार गर्छन्।

त्यही समय कोरोना महामारी फैलिएको थियो। नेपाल फर्कन सहज थिएन। अध्यागमनबाट अस्थायी बसोबास अनुमति लिएर पटक–पटक नवीकरण गर्नुपर्‍यो। करिब १८ महिनासम्म पढाइ अगाडि बढ्न सकेन।

ऋण लिएर जापान आएका उनीसँग न पूरा शैक्षिक प्रमाणपत्र थियो, न भविष्यको स्पष्ट बाटो। अरू विद्यार्थी अगाडि बढिरहेको देख्दा आफ्नो जीवन एउटै ठाउँमा रोकिएको अनुभव हुन्थ्यो। आर्थिक दबाबसँगै मानसिक चिन्ता पनि बढिरहेको थियो।

तर उनले जापान बस्दा यहाँका नियम र कानुनलाई बुझ्नु तथा पालना गर्नु कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने पाठ सिके। पुरानो भाषा विद्यालयसँग सम्पर्क गरेर छुटेको ठाउँबाट पुनः अध्ययन सुरु गरे र भाषा विद्यालयको पढाइ पूरा गरे।

“गल्ती गरेपछि त्यसबाट भागेर हुँदैन। गल्ती स्वीकार गरेर सुधार गर्नुपर्छ। जापानमा नियमको सानो लापरबाहीले पनि पढाइ र भविष्यमा ठूलो असर पार्न सक्छ,” उनी भन्छन्।

एउटा कलेज छुट्यो, अर्कोले दियो दोस्रो अवसर
भाषा विद्यालयपछि राहुल सन् २०२२ मा ओकिनावाको दुईवर्षे भोकेश्नल स्कुलमा भर्ना भए। तर करिब एक वर्षपछि कलेजमा भएको एउटा घटनामा नजिकको व्यक्तिलाई जोगाउने प्रयासमा आफूले नगरेको गल्तीको जिम्मेवारीसमेत लिए। पछि वास्तविकता स्पष्ट पारे पनि उनले कलेज छोड्नुपर्ने अवस्था आयो।

यो निर्णयलाई राहुल आफ्नो जीवनको ठूलो गल्ती र महत्त्वपूर्ण पाठ दुवै मान्छन्।

“कसैलाई जोगाउने नाममा आफूले नगरेको गल्ती स्वीकार गर्नु सही होइन रहेछ। जति नै नजिकको व्यक्ति भए पनि सत्य स्पष्ट रूपमा राख्नुपर्छ,” उनको अनुभव छ।

भविष्य फेरि अनिश्चित भयो। तर ओकिनावामा रहेका एक नेपाली अग्रजको सहयोगमा उनले आईटी कलेज ओकिनावाबारे जानकारी पाए। कलेजका विभाग प्रमुखसमक्ष आफ्नो भिसाको समस्या, अघिल्लो कलेजको घटना र विगतका गल्तीहरू केही नलुकाई राखे।उनको इमानदारी र पुनः पढ्न चाहने दृढतालाई कलेजले विश्वास गर्‍यो र नयाँ अवसर दियो।

राहुलले त्यस अवसरलाई नयाँ जीवन पाएजस्तै माने। दुई वर्षसम्म एक दिन पनि अनुपस्थित नभई पढे। सबै परीक्षा उत्तीर्ण गरे। प्रिजेन्टेसन, सञ्चार तथा भाषण प्रतियोगितामा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै प्रथम स्थानसमेत हासिल गरे।

शिक्षकहरूको विश्वास जितेपछि उनले जापानका विभिन्न स्थानमा आयोजना हुने शैक्षिक मार्गदर्शन तथा खुला क्याम्पस कार्यक्रममा कलेजको प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पाए। उनको योगदानको कदरस्वरूप कलेजले शिक्षण शुल्कमा समेत सहुलियत दियो।

अन्ततः उनले आईटी कलेज ओकिनावाबाट सफलतापूर्वक स्नातक गरे र कलेजकै सिफारिसमा ओकिनावा विश्वविद्यालयको तेस्रो वर्षमा स्थानान्तरण भए।

हाल उनी अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार विभागअन्तर्गत अन्तरसांस्कृतिक समझदारी विषयमा चौथो वर्षमा अध्ययनरत छन्। विश्वविद्यालयबाट ५० प्रतिशत शिक्षण शुल्क छात्रवृत्तिसहित अन्य सहयोग पनि पाइरहेका छन्। प्रतिष्ठित रोटरी योनेयामा छात्रवृत्तिअन्तर्गत उनले एक वर्षसम्म मासिक एक लाख येन प्राप्त गरिरहेका छन्।

रक्तदानबाट जोडिँदै जापानका ४७ प्रिफेक्चर
राहुलको परिचय विद्यार्थीमा मात्र सीमित छैन। उनी सन् २०२१ मा स्थापना भएको नेपालीज ब्लड डोनर्स एसोसिएसन जापानका संस्थापक अध्यक्ष हुन्।

“हामी जहाँ बस्छौँ, त्यहीँ रक्तदान गरौँ” भन्ने मूल सन्देशसहित संस्थाले जापानमा बस्ने नेपालीसहित विदेशी समुदायलाई रक्तदानमा सहभागी गराउँदै आएको छ। राहुलका अनुसार अभियानमार्फत अहिलेसम्म करिब १ हजार ७ सय नयाँ रक्तदाता जापानका रक्तदान कार्यक्रममा सहभागी भएका छन्।

संस्था जापानी रेडक्रस सोसाइटीमा रक्तदान समूहका रूपमा दर्ता छ। रक्तदान केन्द्रमा प्रयोग हुने जानकारी तथा प्रश्नावलीलाई नेपाली र अंग्रेजी भाषामा उपलब्ध गराउने प्रयास पनि संस्थाले गरेको छ।

राहुलले सन् २०२२ जुन १४ अर्थात् विश्व रक्तदाता दिवसका दिन “जापानका ४७ प्रिफेक्चरमा रक्तदान तथा जनचेतना अभियान” सुरु गरेका थिए। यसको उद्देश्य प्रत्येक प्रिफेक्चरमा पुगेर स्वयं रक्तदान गर्नु मात्र होइन, त्यहाँ रहेका विदेशी तथा स्थानीय समुदायलाई रक्तदानको महत्त्व बुझाउनु र नयाँ रक्तदाता जोड्नु पनि हो।

अहिलेसम्म उनी जापानका ३९ प्रिफेक्चरमा पुगेर अभियान सञ्चालन गरिसकेका छन्। विश्वविद्यालयबाट स्नातक हुनुअघि बाँकी प्रिफेक्चरसमेत पुगेर सबै ४७ प्रिफेक्चरको यात्रा पूरा गर्ने उनको लक्ष्य छ।

टाढाका प्रिफेक्चरमा पुग्न आवश्यक यातायात तथा बसोबास खर्च जुटाउन उनले पहिलोपटक सामूहिक आर्थिक सहयोग अभियानसमेत सञ्चालन गरे। धेरै व्यक्तिले उनको उद्देश्यलाई विश्वास गर्दै आर्थिक र नैतिक साथ दिएका छन्।

राहुलले जापानमा ५२ पटक र नेपालमा ९ पटक गरी जम्मा ६१ पटक रक्तदान गरिसकेका छन्।

“मेरो रगत कहाँ र कसलाई पुग्छ भन्ने मलाई थाहा हुँदैन। तर मैले दिएको रगतले कुनै अपरिचित व्यक्तिको जीवन जोगाउन सक्छ। मेरा लागि रक्तदान संख्या बढाउने विषय होइन, मानव जीवनप्रतिको जिम्मेवारी हो,” उनी भन्छन्।

उनको रक्तदान तथा सामाजिक अभियानलाई जापानी टेलिभिजन, रेडियो र पत्रपत्रिकाले समेत स्थान दिएका छन्। एक नेपाली युवाले जापानका सबै प्रिफेक्चरलाई रक्तदानको साझा सन्देशबाट जोड्ने प्रयास गर्नु जापानमा नेपाली समुदायको सकारात्मक परिचय स्थापित गर्ने उदाहरण बनेको छ।

“विदेशी मात्र होइनौँ, यही समाजका जिम्मेवार सदस्य हौँ”
राहुलका लागि जापानमा नेपालीले रक्तदान गर्नु केवल रगत दिनु होइन। यो आफू बसिरहेको समाजप्रतिको दायित्व पूरा गर्नु पनि हो।

“हामी जापानमा बस्ने विदेशी हौँ, तर यही समाजका जिम्मेवार सदस्य पनि हौँ। जापानबाट अवसर मात्र लिने होइन, आफूले सक्ने योगदान पनि दिनुपर्छ,” उनी भन्छन्।

कोरोना महामारीका समयमा ओकिनावामा धेरै नेपाली विद्यार्थीले काम गुमाएपछि राहुलले नाहा सिटी सोसल वेलफेयर काउन्सिललगायत स्थानीय निकायसँग समन्वय गरेर चामल, दाल, नुन र तेलजस्ता खाद्यान्न सामग्री उपलब्ध गराउन सहयोग गरेका थिए।

समस्यामा परेका नेपालीलाई स्थानीय सहायता निकायसँग जोड्ने, साइकल तथा घरायसी सामग्री जुटाउन सहयोग गर्ने र जापानमा कसैको निधन हुँदा परिवार तथा सम्बन्धित निकायबीच समन्वय गर्नेसम्मका काममा उनी सहभागी हुँदै आएका छन्।

उनले ओकिनावा विश्वविद्यालयमा विदेशी र जापानी विद्यार्थीबीच मित्रता तथा समझदारी बढाउने उद्देश्यले ‘ओकिदाइ ग्लोबल फ्रेन्ड्स सर्कल’ पनि स्थापना गरेका छन्। “सीमाभन्दा बाहिर सोचौँ” भन्ने नारासहित सञ्चालित यो समूहले भाषा, देश र संस्कृतिभन्दा माथि उठेर विद्यार्थीलाई आपसमा जोड्ने प्रयास गरिरहेको छ।

नेपाली र जापानी समुदायबीच पुल
सन् २०२० मा नेपाल भ्रमण वर्षको प्रचारका लागि राहुलले ओकिनावामा रहेका नेपाली अग्रजहरूसँग मिलेर साइकल यात्रा आयोजना गरेका थिए। यसको उद्देश्य जापानी नागरिकलाई नेपालको संस्कृति, पर्यटन र प्राकृतिक सम्पदाबारे जानकारी गराउनु थियो।

कोरोना महामारीका समयमा भविष्य र करियरलाई लिएर अन्योलमा रहेका नेपाली विद्यार्थीका लागि उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत अनलाइन मार्गदर्शन कार्यक्रमको अवधारणा पनि अगाडि सारे। जापानका विभिन्न क्षेत्रमा अनुभवी नेपालीलाई जोडेर अध्ययन, रोजगारी, करियर र विद्यार्थी जीवनका वास्तविकताबारे छलफल गरियो। केही कार्यक्रममा राहुल आफैँले प्रस्तोताको भूमिका निर्वाह गरे।

“हरेक समस्याको समाधान हामी आफैँसँग नहुन सक्छ। तर समस्या भएको व्यक्तिलाई सही अनुभव र सहयोग भएको व्यक्तिसँग जोड्न सकियो भने समाधानको बाटो खुल्न सक्छ,” उनी भन्छन्।

अबको सपना
राहुल हाल “आफ्नो देशमा रक्तदान गर्ने विदेशीहरू जापान आएपछि किन रक्तदान गर्दैनन्?” भन्ने विषयमा स्नातक शोधपत्र लेखिरहेका छन्। भाषिक, सांस्कृतिक र संस्थागत अवरोधका कारण विदेशी नागरिक जापानमा रक्तदानबाट किन टाढा रहन्छन् भन्ने पत्ता लगाउनु उनको अध्ययनको उद्देश्य हो।

स्नातकपछि स्नातकोत्तर तहमा अध्ययन गर्ने उनको योजना छ। भविष्यमा जापानी रेडक्रस सोसाइटी वा रक्तदान तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा काम गर्ने इच्छा पनि राखेका छन्।

दीर्घकालमा जापानमा हासिल गरेको ज्ञान, अनुभव र सम्पर्कलाई नेपालसँग जोड्दै दुई देशबीच सामाजिक, शैक्षिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटन सहकार्य विस्तार गर्ने उनको सपना छ।

जापान आउन चाहनेलाई राहुलको सुझाव
राहुल जापान आउन चाहने नेपालीलाई केवल अरूको कमाइ र सफलताको दृश्य हेरेर निर्णय नगर्न सुझाव दिन्छन्। जापान आउनुअघि भाषा, पढाइ खर्च, कामको सीमा, कानुन, संस्कृति र यहाँको वास्तविक जीवनबारे स्पष्ट जानकारी लिनुपर्ने उनको भनाइ छ।

“धेरै ऋण लिएर केवल पैसा कमाउने उद्देश्यले जापान आउनु उचित होइन। नेपालमै जापानी भाषा राम्रोसँग सिकेर आउनुहोस्। आफ्नो आर्थिक अवस्था, शैक्षिक उद्देश्य र दीर्घकालीन योजना बुझेर निर्णय गर्नुहोस्। जापान आएपछि पढाइलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुहोस् र नियम उल्लङ्घन नगर्नुहोस्,” उनी भन्छन्।

“बाटो बन्द हुन सक्छ, यात्रा समाप्त हुँदैन”
राहुलको जीवनमा पहिलो भिसा अस्वीकृत भयो। आफ्नै गल्तीका कारण भिसा नवीकरण भएन। १८ महिना पढाइ रोकियो। एउटा कलेज बीचमै छोड्नुपर्‍यो। नजिकका केही मानिस टाढिए र आलोचना पनि सहनुपर्‍यो।

तर उनी फेरि विद्यालय फर्किए। अर्को कलेजमा एक दिन पनि अनुपस्थित नभई पढे। प्रतियोगितामा प्रथम भए। विश्वविद्यालय प्रवेश गरे। छात्रवृत्ति प्राप्त गरे र जापानका ४७ प्रिफेक्चरलाई रक्तदानको सन्देशले जोड्ने अभियान सुरु गरे।

उनको जीवनले सफलता भनेको कहिल्यै नलड्नु होइन, हरेकपटक लडेपछि फेरि उठ्नु हो भन्ने देखाउँछ।

“सबैको कुरा सुन्नुहोस्, तर अन्तिम निर्णय आफैँ लिनुहोस्। परिस्थितिअनुसार बाटो परिवर्तन हुन सक्छ, तर लक्ष्य छोड्नु हुँदैन। एउटा ढोका बन्द हुनु अर्को राम्रो ढोका खुल्ने सुरुवात पनि हुन सक्छ,” राहुल भन्छन्।

जापानमा संघर्ष गरिरहेका युवालाई उनको सन्देश स्पष्ट छ—समस्या मनभित्र दबाएर एक्लै नबस्नुहोस्। परिवार, साथी, शिक्षक, अग्रज वा विश्वासिलो व्यक्तिसँग कुरा गर्नुहोस्। आवश्यक परे विशेषज्ञको सहयोग लिनुहोस्। सहयोग माग्नु कमजोरी होइन, जीवन जोगाउने साहसी निर्णय हो।

राहुलको कथा केवल एक नेपाली विद्यार्थीको सफलता वा असफलताको विवरण होइन। यो गल्ती स्वीकार गर्ने, त्यसबाट सिक्ने, दोस्रो अवसरको सम्मान गर्ने र आफू बसेको समाजलाई सकारात्मक योगदानले गुण तिर्ने यात्राको कथा हो।

“रक्तदान जीवनदान”को सन्देश लिएर जापानका सबै प्रिफेक्चर जोड्ने उनको प्रयासले जापानी समाजमा एउटा महत्त्वपूर्ण परिचय बनाइरहेको छ- नेपालीहरू जापानमा अवसर खोज्ने समुदाय मात्र होइनन्; मानव जीवन बचाउने र आफू बसेको समाजको जिम्मेवारी बहन गर्ने समुदाय पनि हुन्।

(“जापानमा प्रेणादायी नेपाली” नेपालन्युजपोस्टको सकारात्मक श्रृंखला हो। यस श्रृंखलामा हामी जापानमा सकारात्मक कर्म गरिरहेका नेपालीहरुको कथा लेख्नेछौँ)