टोकियो/जापान। जापानको केन्द्रीय बैंक बैंक अफ जापानले नीतिगत ब्याजदर बढाएर १ प्रतिशत पुर्‍याएपछि जापानी अर्थतन्त्र नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको संकेत देखिएको छ। लामो समयसम्म अत्यन्त न्यून ब्याजदरमा चलेको जापानका लागि यो निर्णय सामान्य मौद्रिक नीति परिवर्तन मात्र होइन, महँगी, कमजोर येन, आयात खर्च र लगानी वातावरणसँग जोडिएको महत्वपूर्ण आर्थिक सन्देश पनि हो। १६ तारिखसम्म जारी सरोकारवालाहरुको नीतिगत बैठकमा सहभागीहरुको बहुमतका आधारमा बैंक अफ जापानले छोटो अवधिको नीतिगत ब्याजदर १ प्रतिशत बनाएको हो, जुन सन् १९९५ यताकै उच्च तह हो।

ब्याजदर वृद्धिको मुख्य कारण पछिल्लो समय जापानमा देखिएको मूल्यवृद्धिको दबाब हो। कमजोर येनका कारण आयातित वस्तु, ऊर्जा, कच्चा पदार्थ र खाद्यान्नको लागत बढेको छ। त्यसमा मध्यपूर्वको तनाव र तेल बजारको अनिश्चितताले थप जोखिम सिर्जना गरेको छ। बैंक अफ जापानले मूल्यवृद्धि अस्थायी मात्र नभई लामो समय टिक्न सक्ने संकेत देखेपछि ब्याजदर बढाउने बाटो रोजेको देखिन्छ।

आन्तरिक अर्थतन्त्रमा यसको असर मिश्रित हुने देखिन्छ। ब्याजदर बढेपछि बैंकबाट कर्जा लिन महँगो हुन्छ। त्यसले घर कर्जा, गाडी कर्जा, व्यवसाय विस्तार र नयाँ लगानीमा केही सुस्तता ल्याउन सक्छ। विशेषगरी साना तथा मध्यम व्यवसायले ब्याज खर्च बढेको महसुस गर्नेछन्। तर अर्को पक्षबाट हेर्दा, निक्षेपकर्ता र बचतकर्ताका लागि भने यो सकारात्मक हुन सक्छ, किनकि बैंक ब्याजदर क्रमशः बढ्ने आधार तयार हुन्छ।

मुद्रास्फीतिका हिसाबले यो निर्णय मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्ने प्रयास हो। ब्याजदर बढेपछि बजारमा ऋण लिएर खर्च गर्ने गति केही कम हुन्छ। त्यसले उपभोग र लगानीको अत्यधिक दबाब घटाएर मूल्यवृद्धि नियन्त्रणमा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। तर जापानको अहिलेको महँगी केवल घरेलु मागका कारण मात्र नभई आयातित लागत, ऊर्जा मूल्य र कमजोर येनसँग पनि जोडिएकाले ब्याजदर बढ्दैमा सामानको मूल्य तुरुन्तै घट्ने अपेक्षा गर्नु उचित हुँदैन।

वैदेशिक लगानीका दृष्टिले भने जापान केही आकर्षक बन्न सक्छ। ब्याजदर बढेपछि येनमा आधारित सरकारी बन्ड तथा वित्तीय सम्पत्तिको प्रतिफल बढ्छ। यसले विदेशी लगानीकर्तालाई जापानी बजारतर्फ आकर्षित गर्न सक्छ। तर शेयर बजारमा यसको प्रभाव क्षेत्रअनुसार फरक पर्न सक्छ। बैंक, बीमा र वित्तीय संस्थालाई उच्च ब्याजदरले फाइदा दिन सक्छ भने निर्यातमुखी र ऋणमा निर्भर कम्पनीहरूलाई लागत बढ्ने जोखिम हुन्छ।

जापानी येनको भाउमा पनि यो निर्णयले केहि सहजता थपिदिन सक्छ। सामान्यतया ब्याजदर बढ्दा सम्बन्धित देशको मुद्रा बलियो हुने सम्भावना रहन्छ। तर जापानको १ प्रतिशत ब्याजदर अझै पनि अमेरिका र अरू ठूला अर्थतन्त्रको तुलनामा कम भएकाले येन तुरुन्तै ठूलो रूपमा बलियो हुन्छ भन्ने निश्चित छैन। एनएचके तथा रोयटर्स लगायतका संचार माध्यमहरुका अनुसार निर्णयपछि पनि येन अमेरिकी डलरको तुलनामा करिब १६० को स्तर वरिपरि रह्यो, जसले बजारले यो निर्णय पहिल्यै अपेक्षा गरेको संकेत गर्दछ।

यस निर्णयको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको जापान अब “सस्तो पैसाको युग”बाट क्रमशः बाहिर निस्कन खोजिरहेको देखिनु हो। वर्षौंदेखि जापानले डिफ्लेशन र कमजोर मागसँग जुध्न अत्यन्त सहज मौद्रिक नीति अपनाएको थियो। तर अहिले परिस्थिति उल्टिएको छ। महँगी नियन्त्रण, येनको स्थिरता र अर्थतन्त्रको सन्तुलन बैंक अफ जापानका मुख्य चुनौती बनेका छन्।

समग्रमा, बैंक अफ जापानको ब्याजदर वृद्धि जापानी अर्थतन्त्रका लागि सन्तुलन खोज्ने कदम हो। यसले महँगी नियन्त्रण र येनलाई टेवा दिने अपेक्षा गरिएको छ, तर ऋण महँगो हुने भएकाले उपभोग, घरजग्गा, व्यवसाय विस्तार र लगानीमा दबाब पर्न सक्छ। त्यसैले यो निर्णय जापानका लागि आवश्यक तर संवेदनशील कदम हो।